Buenas noches señor Antonis Samaras - Καληνύχτα κύριε Αντώνη Σαμαρά - Goodnight mister Antonis Samaras

Χθες πραγματοποιήθηκε ένα μεγάλο συλλαλητήριο των αγροτών που επισκέφτηκαν την Αθήνα προκειμένου να διαδηλώσουν ενάντια στον αφανισμό τους που επιχειρείται από την κυβέρνηση. 

Είχα πολλά χρόνια να ζήσω ένα ανάλογο σε όγκο συλλαλητήριο του αγροτικού κόσμου στο κέντρο της ελληνικής πρωτεύουσας. Ουσιαστικά η φετινή αγροτική κινητοποίηση δεν μοιάζει με αυτές του παρελθόντος. Κι αυτό διότι οι φετινές συνθήκες ζωής δεν μοιάζουν με αυτές άλλων ετών, καθώς επιτείνεται η κοινωνική καταστροφή που συντελείται τα τελευταία τέσσερα χρόνια στη νεοελληνική πραγματικότητα. 

Ο στόχος επίτευξης του «πρωτογενούς πλεονάσματος» προκαλεί ανεπανόρθωτες ζημιές στον κοινωνικό ιστό. Ανάλογα και με σατυρικό τρόπο,  δύο λέξεις χθες ήταν γραμμένες σε πανό που παρέλασε στους δρόμους της μητρόπολης από γλωσσοπλάστες αγρότες και συντοπίτες του σημερινού νεοέλληνα πρωθυπουργού.

Η αγροτική παραγωγή δεν είναι μία απλή διαδικασία, είναι η γνώση και το σύνολο δεξιοτήτων που κληροδοτούνταν από τη μία γενιά στην άλλη¹. 
Ένα σύνολο δεξιοτήτων που όταν συνδυάζεται με την επιστημονική τεκμηρίωση μπορεί να βελτιώσει αισθητά τις συνθήκες ζωής των πολιτών. Xαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αγροτική αποκατάσταση - μέσα σε επτά μόλις χρόνια κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου - των ακτημόνων γηγενών και προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Ενδεχομένως το παράδειγμα αυτό είναι τα σημαντικότερο επίτευγμα, εν καιρώ ειρήνης, στην ιστορία του νεοελληνικού κράτους.

Τυχαίνει να έχω θητεύσει στο υπουργείο γεωργίας και γνωρίζω πως τα πράγματα εκεί μέσα δεν είναι τόσο ρόδινα. H δημόσια διοίκηση και οι διοικητικές υποδομές του ελληνικού υπουργείου αγροτικής ανάπτυξης και τροφίμων εμφανίζουν σημαντικό προσωπικό που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τα επιστημονικά αντικείμενα της φυτικής και ζωϊκής παραγωγής, αλιείας και τροφίμων, αξιοποίησης φυσικών πόρων και γεωργικής μηχανικής, αγροτικής οικονομίας και αγροτικής πολιτικής. Αυτό δημιουργεί μια δαιδαλώδη γραφειοκρατία που δυσχεραίνει την επιστημονική υποστήριξη των καλλιεργειών, την ενίσχυση της πρόωθησης των παραγόμενων αγροτικών προϊόντων σε αγορές του εξωτερικού και εν τέλει των εξαγωγών².

Το προαναφερόμενο φαινόμενο έχει προκύψει ως τέκνο της κουλτούρας του ´μαζί τα φάγαμε´ που επί δεκαετίες διόριζε άσχετους κολλητούς του σε φορείς δημοσίου συμφέροντος. Το αποτέλεσμα αυτού του επιστημονικού ελλείμματος είναι, επί σειρά δεκαετιών η αγροτική πολιτική να λογαριάζεται ως μοχλός ικανοποίησης των συμφερόντων των πολιτικών που διαχειρίζονται την εξουσία. Η βαθμιαία εξάρτηση από ισχυρά πολιτικά μέσα είχε ως αποτέλεσμα συγκεκριμένοι συνάδελφοι γεωτεχνικοί να γίνονται υποχείρια του συστήματος εξουσίας, με ταυτόχρονη υποταγή του δημοσίου συμφέροντος από το ιδωτικό, προς εξυπηρέτηση όσων απολάμβαναν κι επεδίωκαν διαπλεκόμενες σχέσεις με την Εξουσία. 

Αυτά τα «καλά» παιδιά του συστήματος με διάφορους μαγικούς τρόπους μεταλλάχθηκαν σε ειδικούς συνεργάτες - ακόμα και σε ορισμένους πολιτικούς φορείς της αντιπολίτευσης. Με έναν άλλον τρόπο δηλαδή δημιουργείται η καλλιέργεια ενός παραγοντισμού που οδηγεί στην ισχυροποίηση μιας επαγγελματικής κομματικής νομεκλατούρας με συνέπεια τη δημιουργία πελατειακών δικτύων που αναπαράγουν την κόλαση της εξάρτησης. Φαινόμενο το οποίο στο συγκεκριμένο τομέα απεικονίζεται με την έλλειψη αντίστοιχου προσανατολισμού που να προσδίδει μία ώθηση στον αγροτικό κόσμο ώστε να φέρει τα πάνω-κάτω, διαδραματίζντας πρωταγωνιστικό ρόλο στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας. 

Την ίδια χρονική περίοδο στην Ελλάδα,  εκκατομύρια φτωχοποιημένοι άνθρωποι στερούνται τα προς το ζην κι εκατοντάδες χιλιάδες νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα για να αναζητήσουν αξιοπρεπή εργασία. 

  
Με μια μικρή μελέτη για το τι συμβαίνει στις υπόλοιπες μεσογειακές ευρωπαϊκές χώρες, εύκολα διαπιστώνουμε πως ο συνεταιρισμός είναι ο βασικός φορέας άσκησης οικονομικής δραστηριότητας και κοινωνικής προόδου των αγροτικών πληθυσμών. Αν εξετάσουμε τι συμβαίνει στο νεοελληνικό περιβάλλον αντιλαμβανόμαστε μια διάχυτη απαξίωση της έννοιας του συνεταιρισμού. Οι ρίζες της απαξίωσης αυτής βρίσκονται στο μοντέλο διοίκησης των συνεταιρισμών που εφαρμόστηκε τη δεκαετία του ΄80 από τους υπουργούς γεωργίας εκείνης της εποχής με τους νόμους 1257/1982 και 1541/1985. 

Τι συνέβη τότε;

Η εισαγωγή του συστήματος των κομματικών εκλογικών συνδυασμών στις αρχαιρεσίες των συνεταιρισμών επέτρεψε την άμεση εμπλοκή των κομμάτων στις υποθέσεις των συνεταιρισμών με συνέπεια την υπονόμευση της οικονομικής τους αποτελεσματικότητας. Παράλληλα, η ανάθεση στους συνεταιρισμούς της θεσμικής υποχρέωσης του κράτους να  χαρακτηρίζει ποιος είναι ο επαγγελματίας αγρότης, είχε ως αποτέλεσμα οι αγρότες να διατελέσουν τη μοναδική επαγγελματική κατηγορία στην Ελλάδα χωρίς επαγγελματικό μητρώο! Αυτό στην ουσία λειτούργησε ενάντια στους επαγγελματίες αγρότες μιας και γέννησε το φαινόμενο της διαρροής ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων σε πρόσωπα που δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με την αγροτική παραγωγή. 

Αυτοί που έχουν υπεξαιρέσει πακτωλό χρημάτων είναι αυτοί που πάτησαν πάνω στο προαναφερόμενο καθεστώς, φόρεσαν την ενδυμασία του αγρότη χωρίς να είναι πραγματικά αγρότες και απομύζησαν τεράστια ποσά. Είναι γνωστοί με ονόματα, επώνυμα και διευθύνσεις. 

Αν μελετήσουμε λίγο τι συμβαίνει σε προηγμένες αγροτοπαραγωγικές χώρες διαπιστώνουμε ότι η καινοτομία και η επιστημονική έρευνα αποτελούν συγκριτικά πλεονεκτήματα της παραγωγικής διαδικασίας. Αντίθετα στην Ελλάδα επικρατεί το ερώτημα: πως η καινοτομία και η επιστημονική έρευνα θα φτάσουν στον αγρό ως παρεχόμενες δημόσιες υπηρεσίες ενός κοινωνικού κράτους που σέβεται την παραγωγή του;

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο νομός της Αιτωλοακαρνανίας και η καπνοπαραγωγή του. Σύμφωνα με την αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής τον Ιούνιο του 2003, αποφασίστηκε η απόσυρση της καλλιέργειας του καπνού από τα ευρωπαϊκά μεσογειακά εδάφη. Πριν από εκείνα τα χρόνια, σε μια από τις σημαντικότερες καπνοπαραγωγικές περιοχές που υπέστη μεγάλο πλήγμα από την προαναφερόμενη απόφασης - την πεδιάδα του Αγρινίου - λειτουργούσε ο καπνικός σταθμός έρευνας (παράρτημα του εθνικού ιδρύματος αγροτικών ερευνών), παρέχοντας κρίσιμο επιστημονικό έργο και γεωτεχνική δημόσια υποστήριξη στους καλλιεργητές καπνού.

Μετά την αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής του 2003, ο ρόλος του προαναφερόμενου ινστιτούτου σε μια χώρα που σέβεται την παραγωγή της, θα ήταν να ενισχυθεί και να στραφεί σε ενδελεχή πειραματισμό νέων καλλιεργειών. Ώστε μετά τη μεταβατική περίοδο της απόσυρσης, οι νέες καλλιέργειες να μπορούν να παράγουν προϊόντα που να ενισχύουν το εισόδημα των παραγωγών, την οικονομία της περιοχής και κατ’επέκταση την εθνική οικονομία της χώρας. Αντ’ αυτού ο προαναφερόμενος σταθμός έρευνας έκλεισε αφήνοντας στην τύχη τους καλλιεργητές, χωρίς δημόσια επιστημονική υποστήριξη και προγραμματισμό³!

  
Τραγική συνέπεια όλων αυτών και άλλων παραγόντων είναι το 2014 να μιλάμε για εκατομμύρια ευρώ που κατευθύνθηκαν στον αγροτικό τομέα, χωρίς όμως να έχουν δημιουργήσει το βασικότερο στοιχείο που αφορά στις αναγκαίες υποστηρικτικές δομές. 
Πλέον οι πληγές στον παραγωγικό ιστό και στο ανθρώπινο δυναμικό είναι εμφανείς, καθώς η εγκατάλειψη της υπαίθρου σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού κατέστησαν βαθμιαία σε πρωταγωνιστικά χαρακτηριστικά του ελληνικού αγροτικού κόσμου.
 

  
Πως μπορεί να γίνει ελκυστικός ο αγροτικός τομέας στους νέους; Πέρα από τις συλλογικότητες, το ίδιο το κράτος αν θέλει να υποστηρίξει τον αγροτικό τομέα χρειάζεται να δημιουργήσει τις αναγκαίες δομές. Με βάση τα γεωμορφολογικά δεδομένα (έντονο ανάγλυφο, μικρός κλήρος γης κ.τ.λ.) δεν είναι εφικτό να υπάρχει αγροτική παραγωγή στη χώρα που ζούμε χωρίς τη στήριξη κρατικών δομών.

Από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας˙ τότε που με τα πρώτα κινήματα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση η Αριστερά άρχισε να έρχεται σε ουσιαστική επαφή με το οικολογικό κίνημα, συζητάω ενδελεχώς με φίλους που έχουν κι επαγγελματική σχέση με την Αριστερά, όλα αυτά που γράφω κατά καιρούς σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα. Η απάντηση που διατυπώνω στην ερώτηση του πως θα μπορέσουμε να λύσουμε το πρόβλημα που βιώνουμε, είναι το να αντιληφθούμε πως ο πραγματικός εχθρός είναι το μοντέλο εξουσίας κι εξάρτησης που έχει διαμορφωθεί όλα αυτά τα χρόνια.

Χωρίς ανάθεση, χωρίς «πατερούλη».

Διαδικτυακές πηγές:

1. http://enterioni.blogspot.gr/2013/02/abismo-urbano-y-produccion-agraria.html

2.  http://enterioni.blogspot.gr/2012/12/que-significa-recostruccion-productiva.html

3.  http://enterioni.blogspot.gr/2012/01/vitrinas-sin-idolos-shop-windows.html

Texto y fotografías: © Dimitris V. Geronikos 2014
Las fotografías son realizadas en el centro de Atenas, el 19 de febrero de dos mil doce catorce. 

Κείμενο και φωτογραφίες: © Δημήτρης Β. Γερονίκος 2014
Λήψη φωτογραφιών στο κέντρο των Αθηνών στις 19 Φεβρουαρίου του δύο χιλιάδες δεκατέσσερα.

Text and photos: © Dimitris V. Geronikos 2014
Photo shoots in the center of Athens, on February 19, of two thousand fourteen.  

Las Αsambleístas de Aristófanes - Οι Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη - Αristophanes' Assemblywomen

Tα Γκαργκάνια, η θεατρική ομάδα του πολιτιστικού συλλόγου «Κλειγένης» της Ιερισσού, κατέβηκαν από τα χώματα της Χαλκιδικής στην πρωτεύουσα για να ανεβάσουν με επικαιροποιημένο τρόπο τη θεατρική παράσταση «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη. Μία ανατρεπτική παράσταση δραματικά σύγχρονη για την πραγματικότητα της λεηλατημένης μας νεοελληνικής κοινωνίας.




Οι Εκκλησιάζουσες είναι ένα έργο που γράφτηκε από τον Αριστοφάνη περίπου το 392 π.Χ. και μοιάζει με τη Λυσιστράτη, υπό την έννοια ότι ένα μεγάλο μέρος της κωμωδίας προέρχεται από τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική. Βέβαια η συγκεκριμένη κωμωδία είναι πολύ πιο εμπλουτισμένη σε θέματα ισότητας των φύλων. Το έργο αυτό αποτελεί μια αλλαγή στο ύφος της κλασικής ελληνικής κωμωδίας, μετά την σύντομη περίοδο της ολιγαρχίας που ακολούθησε τον Πελοποννησιακό πόλεμο.



Καθώς το πολιτικό κατεστημένο της χώρας καταρρέει, η Πραξαγόρα προτείνει να παραδοθεί η εξουσία του κράτους στις γυναίκες, μήπως και δει μια στάλα προκοπή αυτός ο τόπος. Οι  γυναίκες συμφωνούν και σχεδιάζουν εξέγερση, έχοντας κουραστεί από την κακή διοίκηση των αρσενικών. Αποφασίζουν να αναλάβουν την κυβέρνηση με το να εισαχθούν μεταμφιεσμένες σε άνδρες στη συνέλευση του Δήμου ώστε να πάρουν την έγκριση των σχετικών αποφάσεων πείθοντας ακόμα και μερικούς άνδρες να ψηφίσουν το ίδιο, διότι είναι το μόνο πράγμα που δεν έχουν δοκιμάσει.



Οι γυναίκες, στη συνέχεια, εγκαθιστούν μια κυβέρνηση πρωτοκομμουνιστική, στην οποία το κράτος παρέχει τροφή, εστία και φροντίδα γενικά σε όλους τους Αθηναίους. Εφαρμόζεται μια Αριστοφανική ιδέα ισότητας που επιτρέπει σε κάθε άνδρα να κοιμηθεί με οποιαδήποτε, αρκεί να κοιμηθεί με μια άσχημη γυναίκα πριν προλάβει να κοιμηθεί με μία όμορφη. Το γεγονός αυτό αντανακλά μια κοινή άποψη για τις γυναίκες της εποχής, δεδομένου ότι δεν κατείχαν τίποτα κι έπρεπε να μοιράζονται τα πάντα, ήταν πιθανότερο οι γυναίκες να θέλουν να κατέχουν πράγματα με κοινοκτημοσύνη.



Η υποχρεωτική ισότητα είναι επίσης μια πολιτική και κοινωνική δήλωση. Μετά την ολιγαρχική κυβέρνηση που ακολούθησε το τέλος του πολέμου, οι Αθηναίοι υποστήριξαν τη δημοκρατία και την ισότητα πολύ έντονα, σε σημείο που, αν και ήταν μια σαφής υπερβολή, το έργο αποσαφήνισε την άποψή του σχετικά με την υπερβολική δημοκρατία.

Η νέα κοινότητα των αγαθών και των γυναικών έχει πρωτόγνωρες συνέπειες: τον καλοπροαίρετο πολίτη να παραδίδει την περιουσία του στην κοινότητα και τον πονηρό να προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τα οφέλη της νέας κατάστασης, το νεαρό εραστή να πολιορκείται από αρκετές ηλικιωμένες που διεκδικούν τα δικαιώματά τους πριν εκείνος απολαύσει τον έρωτα με μία νέα. 

Το τελικό συμπόσιο στο οποίο όλοι είναι καλεσμένοι κλείνει το έργο.

Οι Εκκλησιάζουσες του Αριστοφάνη είναι προσαρμοσμένες στην πραγματικότητα που ζούνε οι κάτοικοι της Χαλκιδικής. Μία πραγματικότητα συνυφασμένη με μία εξόρυξη χρυσού που δεν θα γίνει ποτέ. 

Στη Χαλκιδική, μία δημόσια έκταση 317.000 στρεμμάτων παραχωρήθηκε το 2003 από το ελληνικό δημόσιο στην ανώνυμη εταιρεία «ελληνικός χρυσός» (θυγατρική της καναδικής Eldorado Gold Corp.). H προαναφερόμενη έκταση, μαζί με τα μεταλλευτικά δικαιώματα επί αυτής, παραχωρήθηκαν έναντι 11 εκατομμυρίων ευρώ. Για τη «συναλλαγή» αυτή η Ελλάδα καταδικάστηκε από το ευρωπαϊκό δικαστήριο, καθώς θεωρήθηκε κρατική ενίσχυση¹.

Το ελληνικό δημόσιο αναμένει σχεδόν μηδενικά έσοδα, καθώς ο ελληνικός μεταλλευτικός κώδικας δεν προβλέπει κανενός είδους μεταλλευτικά δικαιώματα.    

Μία εξόρυξη που ως «επένδυση» προβλέπει:

- την αποψίλωση δασικής βλάστησης σε έκταση μεγαλύτερη από 2.500 στρέμματα,

- τη διάνοιξη κρατήρα επιφανειακής εξόρυξης με αρχικά εκτιμώμενη διάμετρο 705 μέτρων και βάθος 220 μέτρων,

- την επιφανειακή εξόρυξη 24.000 τόνων μεταλλεύματος ημερησίως με εκσκαφή και ανατίναξη (χρήση 6 τόνων εκρηκτικών την ημέρα),

- τη δημιουργία φραγμάτων σε φυσικά ρέματα για απόθεση 182 εκατομμυρίων κυβ. μεταλλευτικών αποβλήτων.



Παράλληλα οι επιπτώσεις πρόκειται να είναι καταστροφικές στο νερό, στο εναέριο και εδαφικό περιβάλλον, στο οικοσύστημα, στην υγεία των κατοίκων και εν τέλει στην οικονομία της περιοχής. Η ανεπανόρθωτη υποβάθμιση του περιβάλλοντος θα προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες στη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία, τη μελισσοκομία, τη δασοκομία και τον τουρισμό. Όλες οι προαναφερόμενες οικονομικές δραστηριότητες εξαρτώνται άμεσα και διαδραστικά από την ποιότητα του περιβάλλοντος.

Αντί των 1.300 θέσεων εργασίας που εικάζεται πως θα δημιουργηθούν μέχρι το τέλος της εξόρυξης, θα χαθούν αρκετές χιλιάδες θέσεις εργασίας άμεσα συνδεδεμένες με την υφιστάμενη οικονομική δραστηριότητα στην περιοχή. 

Σύμφωνα με καταγγελίες των κατοίκων της περιοχής η «ελληνικός χρυσός α.ε.» απολαμβάνει ασυλία και προστασία από την ελληνική αστυνομία, τους ελεγκτικούς κρατικούς μηχανισμούς και τη δικαιοσύνη. Η εταιρεία σύμφωνα με τις ίδιες καταγγελίες παραβιάζει πολεοδομικούς όρους και κανονισμούς, υλοτομεί παράνομα, επεμβαίνει σε ρέματα που δεν έχουν οριοθετηθεί κ.α..



Πριν λίγο καιρό ανακοινώθηκε η ακαταλληλότητα του πόσιμου νερού του Νεοχωρίου Χαλκιδικής λόγω υψηλών συγκεντρώσεων αρσενικού (As), υπήρξε διαρροή επικίνδυνων μεταλλευτικών συμπυκνωμάτων από φορτηγό στη Ρεντίνα (η μεταφορά γίνεται καθημερινά μέσω κατοικημένων περιοχών) και αποκαλύφθηκε η παράνομη και επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία μεταφορά τοξικών ουσιών μέσω του λιμανιού της Θεσσαλονίκης.

Την ίδια χρονική περίοδο αρνητικά για την «επένδυση» έχουν γνωμοδοτήσει το Πρυτανικό Συμβούλιο του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), το Συμβούλιο Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ., η Γεωπονική Σχολή του Α.Π.Θ., το τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και το Αριστοτέλειο Τεχνολογικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης.



Ο αγώνας των κατοίκων για ζωή, αντιμετωπίζεται από το νεοελληνικό κράτος και την αστυνομία με αδικαιολόγητη βιαιότητα, χημικά και δακρυγόνα, ανθρωποκυνηγητό και ξυλοδαρμούς, πλαστικές σφαίρες, προσαγωγές – ακόμα και ανηλίκων –, εισβολές πάνοπλων αστυνομικών σε σπίτια, συλλήψεις και προφυλακίσεις. Συστηματικά επιχειρείται η ποινικοποίηση του αγώνα για το αυτονόητο δικαίωμα στη ζωή σε εξομοίωσή του με εγκληματική οργάνωση.

Κι ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, το περασμένο Σαββατοκύριακο οι Ιερισσιώτισσες και οι Ιερισσιώτες μαζί με το σκηνοθέτη της παράστασης Δημήτρη Καλαϊτζή - και τη στήριξη του ραδιοφωνικού σταθμού «105,5 στο Κόκκινο» - απέδειξαν με τον καλλίτερο τρόπο στο κοινό της Αθήνας και της Κερατέας πως σίγουρα δεν είναι τρομοκράτες αλλά απλοί βιοπαλαιστές και αγωνιστές με πλούσιο πολιτισμικό υπόβαθρο. Πολιτισμικό υπόβαθρο του οποίου η ύπαρξη είναι αδήρριτη ανάγκη για την ανασυγκρότηση της χώρας. 

Το βουνό στην Ιερισσό της Χαλκιδικής ήδη έχει αρχίσει να μετράει τις πληγές του καθώς τίποτα δεν είναι όπως πριν. Άραγε ποιός έχει σειρά; 

Διαδικτυακή πηγή: 
1. http://soshalkidiki.wordpress.com/

Λήψη φωτογραφιών από © Δημήτρη Β. Γερονίκο στον κινηματογράφο Τριανόν, στις 18 Ιανουαρίου του δύο χιλιάδες δεκατέσσερα.
Las fotografías son realizadas por © Dimitris V. Geronikos en el cinematógrafo Trianon, el 18 de enero de dos mil catorce.
Photo shoots by © Dimitris V. Geronikos in the cinema Trianon, January 18 of two thousand fourteen.

Α la manera de la señorita Margarita - H μέθοδος της κυρίας Μαργαρίτας - Miss Margarida's way

Λήψη φωτογραφιών από © Δημήτρη Β. Γερονίκο στο θέατρο Εμπρός, στις 27 Δεκεμβρίου του δύο χιλιάδες δεκατρία.
Las fotografías son realizadas por © Dimitris V. Geronikos en el teatro Embros, el 27 de diciembre de dos mil trece.
Photo shoots by © Dimitris V. Geronikos in the theatre Embros, December 27 of two thousand thirteen.

Το Σύστημα Διδασκαλίας είναι η Διδασκαλία του Συστήματος.

Είναι η δεύτερη φορά που απόλαυσα τη μέθοδο της κυρίας Μαργαρίτας, στο ελεύθερο αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο Εμπρός, μία διαδραστική παράσταση από τη θεατρική ομάδα "Συντεταγμένοι" και το Κενό Δίκτυο.  

Η Μέθοδος της Κυρίας Μαργαρίτας είναι ένα σατυρικό έργο του βραζιλιάνου συγγραφέα Ρομπέρτο Αθάυντε (Roberto Athayde), με θέμα την εξουσία σε όλες τις μορφές της. Το έργο γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70 ενώ η Βραζιλία βρίσκονταν υπό καθεστώς στρατιωτικής δικτατορίας.

Η θεατρική πράξη πραγματοποιείται σε χώρο που μοιάζει με σχολική τάξη. Στην ουσία αποτελεί έναν κωμικοτραγικό μονόλογο μιας ορμητικής δασκάλας. Το σύνολο των ηθοποιών της παράστασης αποτελείται από δύο συντελεστές: την Κυρία Μαργαρίτα, δασκάλα σε πρωτεύοντα ρόλο, κι ένα μαθητή. Αυτός ο μαθητής βρίσκεται συχνά μεταξύ των μελών του κοινού, το οποίο η δασκάλα μεταχειρίζεται σα να είναι πραγματικά παιδιά του σχολείου. Το κοινό προτρέπεται να συμπεριφέρεται όπως μια ομάδα άτακτων, ατίθασων μαθητών σε μια τάξη (13 με 14 ετών). 

Ένας μαυροπίνακας πάνω στη σκηνή, μία κιμωλία που τα μέλη του κοινού μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να γράψουν ή να ζωγραφίσουν ό,τι επιθυμούν. Η ηθοποιός που παίζει την Κυρία Μαργαρίτα χρειάζεται μεγάλη δύναμη ώστε να αυτοσχεδιάζει, να μπορεί να αποδίδει τα αστεία ή να περιπαίζει εμπνευσμένα τα μέλη του ακροατηρίου. Το κλίμα παραλογισμού που χαρακτηρίζει την αυταρχική αυταπάτη της πρωταγωνίστριας δίνει στο έργο μια πραγματική γοητεία.

Ο συγγραφέας προορίζει την Κυρία Μαργαρίτα να εκπροσωπεί την εξουσία: της κυβέρνησης, της εκκλησίας, της οικογένειας, των συνομηλίκων, την ωμή εξουσία σε όλες τις μορφές της. Αυτή μπορεί και κάνει τα πάντα για να επιβάλει τη θέλησή της πάνω στους μαθητές – αρχικά προσπαθεί να τους γοητεύσει, στη συνέχεια να τους εκφοβίσει, τέλος να τους χειραγωγήσει με τη σεξουαλικότητά της. 

Οι τεχνικές της κυρίας Μαργαρίτας μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας αντιπροσωπεύουν το σύνολο των τρόπων δια των οποίων η συστημική εκπαίδευση μπορεί να στερήσει από τον άνθρωπο την ιδιαιτερότητά του και να τον εξαναγκάσει σε συμμόρφωση και υποταγή.

Στις μέρες μας η Ευρώπη είναι βυθισμένη στη χειρότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών όπου ο νεώτερος πολιτισμός της οικοδομήθηκε πάνω στο αιτούμενο της εργασίας. 

Η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε σύμβολο αυτής της πτώσης καθώς “νέες συνταγές” χρησιμοποιούνται δήθεν για να ξεπεραστεί αυτή η δύσκολη κατάσταση. Το εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί έναν από τους βασικούς μοχλούς επιβολής αυτών των “νέων συνταγών”, καθώς επιχειρεί να αποδομήσει την πολιτισμική βιοποικιλότητα των ντόπιων κοινοτήτων σε επίπεδο χωρών αλλά και των ευρωπαϊκών λαών σε διεθνές περιβάλλον. 

To επώδυνο πρόβλημα του καπιταλισμού είναι η μετατροπή των επενδύσεων σε άυλο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο το οποίο δεν αντιστοιχεί σε έργο που παράγεται από τη ζωντανή εργασία.

Στην ελληνική χερσόνησο ζούμε έντονα τη φοβερή κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού. Το πολιτικό σύστημα οικονομίστικης αντίληψης που διαχειρίζεται την εξουσία με τον άλφα ή βήτα τρόπο επί σειρά δεκαετιών στη χώρα, έχει παράξει έναν οικονομικό καταναγκασμό που οδηγεί πολίτες στην ανεργία, στην πείνα, στη μετανάστευση, στον εκφασισμό και στο αδιέξοδο. 

Εδώ γεννώνται τα ερωτήματα: τι περιθώρια χρόνου έχουμε; Mήπως από τον παραδοσιακό καπιταλισμό περνάμε σε μία νέα στυγνή φεουδαρχία; 

Με τη σκέψη σε αυτά τα ερωτήματα θα ήθελα να αποχαιρετήσω το δύο χιλιάδες δεκατρία. 

Παράλληλα θέλω να σας μεταφέρω τις γραμμές ενός μικρού κειμένου που είναι αποτυπωμένο στο φύλλο της παράστασης:

«Ποιος γνωρίζει τη βασική αρχή της Ιστορίας;

Δε βλέπω χεράκια…(!) Μη βασανίζεστε, θα σας την πω εγώ:

όλοι θέλουν να εξουσιάζουν όλους τους υπόλοιπους. Ακριβώς όπως η κυρία Μαργαρίτα εξουσιάζει εσάς. Σε αυτή την τάξη δεν έχετε καμία επιλογή. Κάνετε ό,τι σας πει η κυρία Μαργαρίτα, όποτε σας το πει, και πληρώνετε γι’αυτό! Ε, και στην Ιστορία είναι το ίδιο πράγμα. Κάθε χώρα θέλει να έχει ακριβώς αυτού του είδους τη σχέση με τις υπόλοιπες. Συμπέρασμα:

όλοι θέλουν να γίνουν κυρία Μαργαρίτα.»

Τέλος τις ευχές μου για ευτυχισμένο δημιουργικό ανατρεπτικό έτος δύο χιλιάδες δεκατέσσερα θέλω να τις συνοδεύσω με τους στίχους και τη μουσική των Pink Floyd:

http://www.youtube.com/watch?v=P2zpA5dvUl4

Υ.γ. Οι συντελεστές της θεατρικής παράστασης

Μετάφραση-προσαρμογή: Τατιάνα Σκανάτοβιτς

Σκηνοθεσία-Σκηνογραφία: Δημήτρης Τιμπιλής

Φωτισμοί: Λουκάς Χατζής

Κοστούμια: Μίνα Γκοσέρ

Βοηθός σκηνοθέτη: Κατερίνα Κωστάλα
Μουσική σύνθεση - φωτισμοί: Βαγγέλης Σαγρής
Ερμηνεία: Τατιάνα Σκανάτοβιτς, Μιχάλης Στεφανίδης