Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012

Edificios de viviendas para refugiados en la avenida Alexandras - Προσφυγικές πολυκατοικίες στη λεωφόρο Αλεξάνδρας - Refugee tenements at Alexandras' avenue


H σημερινή περιοχή των προσφυγικών πολυκατοικιών της λεωφόρου Αλεξάνδρας μέχρι την δεκαετία του `20 άνηκε στο Δήμο Αθηναίων και αποτελούσε το λεγόμενο "Κτήμα Αμπελοκήπων". Στη συνέχεια η έκταση παραχωρήθηκε προκειμένου να ανεγερθούν πολυκατοικίες, ώστε να στεγαστούν κάποιοι από τους πρόσφυγες του 1922 που μέχρι τότε ζούσαν σε τρώγλες.


Στην έκταση των 14.5 στρεμμάτων γης περιέχονται τα 228 σπίτια των οκτώ προσφυγικών πολυκατοικιών, οι οποίες καταλαμβάνουν συνολικά το 30% των 14,5 στρεμμάτων δημόσιας γης, ενώ το 70% δηλαδή 10 στρέμματα είναι ελεύθερος υπαίθριος χώρος.


Τα κτίρια αυτά δημιουργήθηκαν από τον αρχιτέκτονα Κίμωνα Λάσκαρι σε συνεργασία με τον πολιτικό μηχανικό Δημήτριο Κυριακό. Αυτοί επηρεασμένοι από την ιδέα του γερμανικού λειτουργισμού ουσιαστικά εφάρμοσαν το 1933 στην Ελλάδα, σχεδόν ταυτόχρονα με την Ευρώπη, τις ριζοσπαστικές απόψεις του μοντέρνου κινήματος. Απόψεις που αφορούσαν σε λιτές αρχιτεκτονικές μορφές, αλλά και σε οργάνωση των κτιρίων με τη μεταξύ τους ταυτόχρονη συνύπαρξη ελεύθερων χώρων. 

Aνάμεσα στα τεράστια κρατικά κτίρια και τις πυκνοδομημένες πολυώροφες πολυκατοικίες, τα προσφυγικά αποπνέουν ένα διαφορετικό αέρα, με λιτές εξωτερικά αρχιτεκτονικές όψεις και έμφαση σε γεωμετρικές φόρμες και χρώμα.

 

Οι χωμάτινοι δρόμοι μεταξύ των πολυκατοικιών, είναι από τους ελάχιστους που έχουν απομείνει πια μέσα στην τσιμεντένια πρωτεύουσα. Τα ίχνη στους τοίχους από τις σφαίρες των Δεκεμβριανών του 1944 και του εμφυλίου πολέμου, τα πολύχρωμα υφάσματα απλωμένα στους εξώστες, οι γλάστρες με τα φυτά στα μικρά μπαλκόνια, οι σκουριασμένες κεραίες στις ταράτσες συνθέτουν ένα μωσαϊκό ιστορικής συνέχειας 79 ετών. 


Ήδη από το 1986 η ευρύτερη περιοχή των Κουντουριώτικων, στην οποία εντάσσεται και το συγκρότημα των προσφυγικών πολυκατοικιών, είχε θεσμοθετηθεί ως περιοχή ανάπλασης από το ρυθμιστικό σχέδιο της Αθήνας.


Τότε είχαν εκφραστεί οι πρώτες απόπειρες για ανταλλαγή των προσφυγικών με άλλες κατοικίες, καθώς η λεωφόρος Αλεξάνδρας είχε ήδη διαμορφωθεί σε κεντρικό άξονα της πόλης. Οι απόπειρες αυτές δεν είχαν βρει τη συναίνεση των κατοίκων.

Πέρασαν τα χρόνια η ζωή κυλούσε κανονικά ώσπου το 2001, με το πρόσχημα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, άρχισε να εκφράζεται έντονα εκ μέρους της κεντρικής εξουσίας η ανιστόρητη απειλή για κατεδάφιση των κτιρίων.


Κατά τη διάρκεια των ετών αυτών η Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου χρησιμοποιώντας εκβιασμούς και ατομικούς εκφοβισμούς αγόρασε κάποια διαμερίσματα, δεν κατάφερε όμως να τα αγοράσει όλα όπως επιθυμούσε. Με τρόπο αυταρχικό που θυμίζει ολοκληρωτικό καθεστώς καλούσε τους κατοίκους δια μέσω επιστολής:
“να μεταβιβάσουν προς το Ελληνικό Δημόσιο τα τυχόν εμπράγματα δικαιώματα τους, επί του διαμερίσματος του συγκροτήματος που τους ανήκει, "οικειοθελώς", αλλιώς το Δημόσιο θα επισπεύσει τις διαδικασίες της "αναγκαστικής απαλλοτρίωσης”.




Το αποτέλεσμα ποιό ήταν;

Η κεντρική εξουσία απέμεινε απελπιστικά μόνη με μοναδικούς της συμπαραστάτες κάποιους "φοβισμένους υπαλλήλους". Με την ευκαιρία αξίζει να αναφερθεί πως ο ρόλος και το ήθος των ειδικών σε επίπεδο προσωπικής ευθύνης είναι ένα σημαντικό ποιοτικό χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τις πραγματικές υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος από τις σχέσεις υποτέλειας και υποταγής ρουσφετολογικού τύπου. Με το πρόσχημα της δημιουργίας χώρου πρασίνου, προωθούνταν η ισοπέδωση των ιστορικών κτιρίων, την ίδια στιγμή που χώρος πρασίνου θα μπορούσε να είχε δημιουργηθεί στην υπάρχουσα έκταση γης μεταξύ των πολυκατοικιών.

Η περιγραφόμενη ισοπέδωση θα προσέφερε 14,5 στρέμματα γης στο κέντρο της Αθήνας τα οποία θα μπορούσαν να υπερδομηθούν. 



Η εμπειρία της τσιμεντοποίησης των Αθηνών έχει δείξει πως ένα τέτοιο οικόπεδο αγορασμένο σε τιμή ευκαιρίας, θα αποτελούσε τεράστια ευκαιρία για μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες οι οποίες με την πρόφαση των "αναπτυξιακών προγραμμάτων", θα επιτύγχαναν δραματική αύξηση των συντελεστών δόμησης (από 0,95 σε 3,6) και των υψών (από 3 ορόφους σε 8) σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση. Αυτό βέβαια σήμαινε τεράστια κέρδη για την εταιρεία που θα αναλάμβανε το έργο. Στην εν λόγω περίπτωση, ο ρόλος του Δημόσιου τομέα από ρυθμιστικός υπέρ του κοινωνικού συνόλου, μετατράπηκε σε διαμεσολαβητή μεταξύ του κράτους και των ιδιωτών, προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων.


Στην ουσία το προαναφερόμενο μοντέλο αγοραπωλησίας δημόσιας γης και οικοδομικής κατασκευής επί τούτης, ήταν μία σημαντική πλευρά της εμφανιζόμενης “ανάπτυξης” της ελληνική οικονομίας μεταξύ 1999 και 2008. Οι κατασκευαστικές εταιρείες δανείζονταν σε ευτελή τιμή από τις τράπεζες, προκειμένου να εκπληρώσουν έργα που αναλάμβαναν για λογαριασμό του δημοσίου τομέα. 


Στη συνέχεια υπερκοστολογούσαν αυτά τα έργα κατά την κατασκευή τα μεταπωλούσαν υπερκoστολογημένα στο Δημόσιο ή τα ενοικίαζαν προς χρήση για πολλά χρόνια και σε πολύ χαμηλές τιμές από το Δημόσιο. Οι τράπεζες στο μέτρο που δανείζονταν διεθνώς μπορούσαν να ικανοποιήσουν και τον εγχώριο δανεισμό, κάλυπταν τις επίπλαστες ανάγκες των κατασκευαστικών εταιριών και καλλιεργούσαν συνείδηση καταναλωτικής ευμάρειας στους πολίτες της χώρας.


Μ’αυτόν τον τρόπο προέκυψε μία δεκαετία πιστωτικής έκρηξης, διεθνούς και εγχώριου δανεισμού, με συνέπεια την υπερχρέωση του ελληνικού κράτους, των ελληνικών τραπεζών αλλά και των ελληνικών νοικοκυριών με τρόπο πρωτοφανή στη σύγχρονη ιστορία. Ένα μοντέλο παρασιτικής ανάπτυξης που σήμαινε μεγέθυνση χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου αλλά σε καμιά περίπτωση ανάπτυξη υποδομών παραγωγής εξαγωγικού προσανατολισμού.

Τα απαλλοτριωμένα σπίτια εγκαταλείφθηκαν και παρήκμασαν για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Άρχισαν όμως να καταλαμβάνονται σταδιακά από διάφορες κοινωνικές ομάδες όπως οικονομικούς μετανάστες, πολιτικούς πρόσφυγες, άστεγους, άνεργους και επισφαλείς εργαζόμενους. Άνθρωποι με διαφορετικές αφετηρίες, χώρες και κουλτούρες συναντήθηκαν στη βάση της επιλογής τους να καλύψουν την ανάγκη τους για στέγη δημιουργώντας στο πέρασμα του χρόνου μία κατειλημμένη γειτονιά.


Ο μεγάλος αριθμός κλειστών εγκαταλελειμμένων κτιρίων που ρημάζουν στη μητρόπολη των Αθηνών εν καιρώ ανθρωπιστικής κρίσης μοιάζει με μπουρζουαστική πολυτέλεια από ταινία του Λουίς Μπουνιουέλ. Την ίδια στιγμή που χιλιάδες άστεγοι άνθρωποι πασχίζουν να επιβιώσουν μέσα στη βροχή και τ’ αγιάζι. Ο χειμώνας που πλησιάζει πρόκειται να είναι καθοριστικός.

Οι σημαντικές ερωτήσεις για το πως και το πότε μπορεί να προκύψει ένα βιώσιμο πρότυπο παραγωγής για την ελληνική κοινωνία, συνεχίζουν να παραμένουν αναπάντητες και να γιγαντώνονται με την πάροδο του χρόνου. 


Παράλληλα μία αμηχανία έχει προκύψει μετά τις δύο απανωτές εκλογικές αναμετρήσεις του καλοκαιριού. Αυτή η αμηχανία δε φαίνεται να ανταπεξέρχεται στις άμεσες ανάγκες των εκατομμυρίων νεόπτωχων και νεο-αστέγων που έχουν υπερπολλαπλασιαστεί μέσα στην ελληνική κοινωνία από το Μάιο του δύο χιλιάδες δέκα.  
 

Η βιωσιμότητα της κοινωνίας φαίνεται πως σχετίζεται άμεσα με τη βιωσιμότητα του χρέους ενός κράτους που έχει γαλουχηθεί με μοντέλα “ανάπτυξης” ήδη χρεοκοπημένα.
Ο χειμώνας έρχεται με βήμα ταχύ και χιλιάδες άνθρωποι άστεγοι πασχίζουν στο δρόμο.


Κείμενο - Φωτογραφίες: © Δημήτρης Β. Γερονίκος  
Λήψη φωτογραφιών στο κέντρο των Αθηνών, κατά τη διάρκεια των ημερών 14 Μαΐου και 23 Οκτωβρίου του δύο χιλιάδες δώδεκα.
Texto y fotografías de © Dimitris V. Geronikos
Las fotografías son realizadas en el centro de Atenas, durante los días 14 de mayo y 23 de octubre de dos mil doce.
Text and photos by © Dimitris V. Geronikos
The photos are taken in the center of Athens, during the days of May 14 and October 23,  two thousand twelve.

10 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Συγχαρητήρια! F-στοχο και N-ημερωμένο. X-αιρετικό...
Θ.

Ανώνυμος είπε...

Πάρα πολύ καλό. Και εκπληκτικές οι φωτογραφίες. Μ΄ αρέσει πολύ ο τρόπος που ξεκινάς με ένα ειδικό συγκεκριμένο θέμα (τα προσφυγικά) και προχωρώντας το εντάσσεις στο γενικότερο πλαίσιο (στέγη, κατασκευαστική πολιτική, τράπεζες, σημερινή κατάσταση και προοπτικές)

Βάζω το σχετικό ψήφισμα του ΔιΚΑΕξ για τη στέγη. Για το θέμα της στέγης και των κατασχέσεων, το ΔιΚΑΕξ κάνει εκδήλωση την 8 Δεκέμβρη, στις 17:00 στο θέατρο εξαρχείων. Στον παρακάτω σύνδεσμο υπάρχει και το κάλεσμα.

http://dikaex.blogspot.gr/2012/11/blog-post_27.html

Γιάννης Ν.

fernandoserrano είπε...

bravo re Kyrie Mitso. ti ekanes apo to 96 mexri to 200- Eprepe na eixes parei kamera. An to ksera...
Pao argastiri tora. sinexise. Ferna

Dimitris Geronikos είπε...

Εκ παραδρομής γράφτηκε 1993 ενώ το σωστό είναι 1933 στη χρονολογία της πρότασης: "Αυτοί επηρεασμένοι από την ιδέα του γερμανικού λειτουργισμού ουσιαστικά εφάρμοσαν το 1993 στην Ελλάδα, σχεδόν ταυτόχρονα με την Ευρώπη, τις ριζοσπαστικές απόψεις του μοντέρνου κινήματος."

Σας ευχαριστώ για τις διαπιστώσεις και τις κριτικές, είναι σημαντικές για μένα και λειτουργούν εμψυχωτικά.

Γιάννη Ν. αν είμαι Αθήνα θα παραβρεθώ σίγουρα στην εκδήλωση.

Ferna το '96 χρησιμοποιούσα ήδη κάμερα, αλλά ήταν αναλογική με φιλμ και το φωτογραφικό έργο των χρονιών που αναφέρεσαι είναι πιο πειραματικό. Υπάρχουν στο αρχείο μου φωτογραφίες κι από δικά σου έργα γλυπτικής της εποχής εκείνης.

A G Fresno είπε...

El área actual donde están los bloques de refugiados de la Avenida Alexandras pertenecía hasta principios de los años 20 al municipio de Atenas y era conocida como Ambelókipi. Luego el terreno fue cedido para construir los edificios que albergarían a algunos de los refugiados de 1922, que hasta entonces vivían en barrios marginales. En el área, de 14,5 hectáreas, que ocupan las 228 viviendas distribuídas en 8 bloques éstos ocupan un total del 30% de la extensión de suelo público, mientras que el 70% es campo abierto. Los edificios fueron diseñados por el arquitecto Kimon Laskaris en colaboración con el ingeniero civil Dimitrios Kyriakós.

Se inspiran en la idea del funcionalismo alemán aplicado efectivamente en Grecia en 1993, casi simultáneamente con Europa, con los radicales puntos de vista del movimiento moderno. Estos puntos de vista afectan no sólo a las simples formas arquitectónicas, sino también a la organización de los edificios junto a la coexistencia simultánea con espacios abiertos. Hoy en día, frente a los enormes edificios del gobierno y altos edificios repletos de apartamentos, los bloques para refugiados de Ambelókipi respiran un aire diferente, con unas fachadas escuetas y un énfasis arquitectónico en las formas geométricas y el color. Las pistas de tierra entre los edificios, son unas de las pocas que permanecen en la capital de hormigón. Las huellas en las paredes de las balas de 1944 y de la guerra civil, las prendas de colores tendidas en los balcones, las macetas con plantas en los pequeños balcones y las antenas oxidadas sobre las azoteas componen un mosaico con una continuidad histórica de 79 años.

Ya en 1986, el área de Koundouriótika, que incluye la banda de bloques de refugiados, se promulgó como un área de extensión del Plan General Urbano de Atenas. Entonces, se habían manifestado los primeros intentos de intercambio a los refugiados de otras viviendas, ya que la Avenida Alexandras se había convertido en un eje central de la ciudad. Estos intentos no encontraron el consentimiento de los residentes. Los años pasaron, la vida fluyó normalmente hasta el año 2001, y bajo el pretexto de los Juegos Olímpicos de 2004, el gobierno central comenzó a hablar enérgicamente de la históricamente infundada amenaza de demoler los edificios. Durante estos años, el Servicio de Tierras del Estado, utilizando el chantaje y la intimidación, ha comprado algunos apartamentos particulares, pero no pueden comprar todos ellos como quisiera.

El gobierno central se quedó irremediablemente solo, con algunos "empleados asustados" como partidarios únicos (lo que claramente plantea una cuestión importante sobre el papel y el carácter del nivel de responsabilidad personal de cada uno). Con el pretexto de la creación de espacios verdes, se promovió el derribo de los históricos edificios, al mismo tiempo que en el espacio libre existente entre los edificios pudo haber sido creado dicho espacio verde.

Estos derribos proporcionarían 14,5 acres de tierra en el centro de la ciudad los cuales podrían sobreedificarse. La experiencia de la cementación de Atenas ha demostrado que esa parcela, comprada a precio de ganga, supondría una gran oportunidad para las grandes empresas promotoras, que con el pretexto de "programas de desarrollo" conseguirían importantes coeficientes de edificabilidad (de 0,95 a 3,6) y de altura (desde 3 a 8 alturas) en relación con la situación existente. Por supuesto, esto significa la ganancia de enormes beneficios para la empresa que llevaría a cabo el proyecto.

A G Fresno είπε...

En este caso, el papel del sector público en favor de la regulación de la sociedad, se convertiría en el de un mediador entre el Estado y los individuos, pero en beneficio de intereses privados. En esencia, este modelo de adquisición de terreno público para finalmente destinarlo a la construcción de edificios, ha sido un aspecto relevante del emergente "crecimiento" de la economía griega entre los años 1999 y 2008. Las empresas de construcción pueden conseguir préstamos baratos de los bancos con la finalidad de cumplir con los proyectos realizados a cuenta del sector público. Entonces sobrevaloraron estos proyectos durante su construcción y fueron revendidos a un precio por encima del real públicamente o fueron alquilados del sector público para ser utilizados durante muchos años a precios muy bajos. Los bancos, de la manera que prestaban públicamente, que podría haber satisfecho el endeudamiento interno, cubrieron las necesidades artificiales de las empresas de la construcción y cultivaron la consciencia de manía consumidora de los ciudadanos del país. De esta manera surgió la década del boom crediticio, el endeudamiento nacional e internacional, y como consecuencia de ello el hiperendeudamiento del estado griego, de los bancos griegos y de los hogares griegos de una manera sin precedentes en la historia contemporánea. Un modelo de desarrollo parasitario que significaba mayor capital financiero, pero en ningún caso el desarrollo de infraestructura orientada a la exportación de producción.

Los edificios expropiados se abandonaron y cayeron por un corto tiempo. Sin embargo poco a poco comenzaron a ocuparse por diversos grupos sociales, como los inmigrantes económicos, refugiados políticos, personas sin hogar, desempleados y trabajadores precarios. Personas con diferentes orígenes, países y culturas se encontraron en la base de su elección de satisfacer su necesidad de vivienda, creando con el tiempo un barrio ocupado. El gran número de edificios abandonados cerrados en la ciudad de hoy se asemeja al lujo sórdido del cine de Luis Buñuel, al mismo tiempo que existen miles de personas sin hogar que luchan por sobrevivir bajo la lluvia y el frío.

El invierno se acerca y va a ser decisivo. Las preguntas importantes acerca del cómo y el cuándo se obtendrá un modelo de producción sostenible para la sociedad griega continúan sin respuesta y a agigantarse con el paso del tiempo. Paralelamente, una pasividad ha surgido tras las sucesivas encuestas electorales de verano, lo que no parece satisfacer las necesidades inmediatas de los millones de nuevos pobres personas sin hogar que se han multipliado con creces desde mayo de 2010 en adelante. La sostenibilidad de la sociedad parece estar en competencia antagonista con la sostenibilidad de la deuda de un Estado que se ha alimentado con modelos de "desarrollo" ya endeudados. El invierno está ya a la vuelta de la esquina y miles de personas sin hogar, en la calle.

A G Fresno είπε...

:)
twra katalaba tin istoria town Kountouriotikwn, bravo Dimitri!

Dimitris Geronikos είπε...

El año correcto es el 1933 en lugar del 1993 en la oración: “Se inspiran en la idea del funcionalismo alemán aplicado efectivamente en Grecia en 1993, casi simultáneamente con Europa, con los radicales puntos de vista del movimiento moderno.”
La culpa es mía en el texto inicial en griego.
¡Saludos cordiales Anita!

Ανώνυμος είπε...

Bravo Dimitri. Ola kai kalitera! Exairetikes fotografies, iperoxes. Kai to keimeno exisou kalo. Poli kali douleia.
E.

dgeronik είπε...

Ξάδερφε, οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι (κατά την ταπεινή μου άποψη) οι πιο αξιόλογες απ' όσες έχω δει από τις "μη πολιτικές" σου. Αρχίζεις και μ' εντυπωσιάζεις...